چطور سؤال خوب بپرسیم
کیفیت پاسخ اوبا بیش از هر چیز به روشن بودن پرسش وابسته است. عامل هوشمند اصطلاح‌های شرکت شما را از «مستندات جدول‌ها» و «توضیح پایگاه‌داده» یاد می‌گیرد. اما اگر پرسش چند معنا داشته باشد، ناچار یکی از آن معناها را انتخاب می‌کند. این صفحه نشان می‌دهد چطور پرسشی بنویسید که فقط یک معنا داشته باشد.
چهار جزء یک پرسش خوب
Section titled “چهار جزء یک پرسش خوب”| جزء | پرسش مبهم | پرسش روشن |
|---|---|---|
| شاخص: چه چیزی شمرده یا جمع زده شود؟ | «فروش» | «مبلغ فروش قطعی، بدون فاکتورهای ابطال‌شده» |
| بازهٔ زمانی: کدام دوره؟ | «اخیراً» | «از ۱ فروردین تا ۳۱ خرداد ۱۴۰۵» |
| تفکیک: به چه گروه‌هایی خرد شود؟ | «به تفکیک» | «به تفکیک استان و ماه» |
| شرط: چه چیزی کنار گذاشته شود؟ | — | «فقط مشتریان حقوقی؛ سفارش‌های آزمایشی را حساب نکن» |
اگر تعریف یک شاخص در شرکت شما خاص است، آن را در خود پرسش بنویسید. مثلاً: «مشتری فعال یعنی مشتری‌ای که در ۹۰ روز گذشته دست‌کم یک خرید داشته است.»
بازنویسی یک پرسش
Section titled “بازنویسی یک پرسش”- مبهم: «وضع فروش چطوره؟»
- بهتر: «مبلغ فروش قطعی هر ماه از فروردین تا شهریور ۱۴۰۵ را بده و با همان ماه سال قبل مقایسه کن.»
- دقیق‌تر: «مبلغ فروش قطعی هر ماه از فروردین تا شهریور ۱۴۰۵ را به تفکیک استان بده، درصد تغییر نسبت به همان ماه ۱۴۰۴ را حساب کن و استان‌هایی را که بیش از ۱۰ درصد افت داشته‌اند جدا کن.»
نمونه پرسش‌ها
Section titled “نمونه پرسش‌ها”فروش و مالی
- «ده مشتری‌ای که در شش ماه نخست ۱۴۰۵ بیشترین مبلغ خرید را داشته‌اند، با مبلغ و تعداد فاکتور.»
- «میانگین مبلغ هر فاکتور در هر شعبه در سه ماه گذشته چقدر بوده است؟»
تولید و عملیات
- «تناژ تولید هر خط در مهر ۱۴۰۵ به تفکیک شیفت، همراه با مجموع زمان توقف هر خط.»
- «در کدام روزهای شهریور، تولید روزانه کمتر از برنامه بوده و چقدر کمتر؟»
مشتری و موجودی
- «مشتریانی که در سال ۱۴۰۴ دست‌کم سه خرید داشته‌اند اما از ابتدای ۱۴۰۵ خریدی نکرده‌اند.»
- «کالاهایی که موجودی انبار مرکزی آن‌ها کمتر از فروش دو هفتهٔ اخیرشان است.»
تاریخ‌ها و دوره‌ها
Section titled “تاریخ‌ها و دوره‌ها”- دوره را شمسی بنویسید. «دی ۱۴۰۳» یا «از ۱ فروردین تا ۳۱ خرداد ۱۴۰۵» کافی است. عامل بازهٔ شمسی را خودش به بازهٔ تاریخ پایگاه‌داده تبدیل می‌کند، حتی اگر تاریخ‌ها در پایگاه‌داده میلادی ذخیره شده باشند.
- تاریخ‌های پاسخ شمسی و به وقت ایران‌اند. تاریخ شمسی هر مقدار با محاسبه به دست می‌آید، نه با حدس مدل زبانی. اگر تاریخی در پاسخ با سامانهٔ شما یک روز اختلاف داشت، ممکن است زمان‌ها در پایگاه‌داده به وقت دیگری ذخیره شده باشند؛ مقدار خام را در جزئیات کوئری ببینید یا موضوع را با پشتیبانی در میان بگذارید.
- «امروز» و «این ماه» را با تقویم ایران بخوانید. عامل تاریخ امروز را می‌داند، پس «هفتهٔ گذشته» یا «ماه جاری» را درست حساب می‌کند. فقط یادتان باشد دورهٔ جاری هنوز تمام نشده است.
پرسش را مرحله‌به‌مرحله پیش ببرید
Section titled “پرسش را مرحله‌به‌مرحله پیش ببرید”برای مسئله‌ای مثل «چرا فروش افت کرده؟»، به‌جای یک پرسش بزرگ، چند پرسش کوچک و پشت سر هم بپرسید:
- «مبلغ فروش قطعی هر ماه ۱۴۰۵ را با همان ماه ۱۴۰۴ مقایسه کن.» با این پرسش معلوم می‌شود افت واقعی است یا نه.
- «افت شهریور را به تفکیک استان نشان بده.» با این پرسش معلوم می‌شود افت در کجا رخ داده است.
- «در استان‌هایی که افت داشته‌اند، تعداد فاکتور کم شده یا میانگین مبلغ هر فاکتور؟» با این پرسش معلوم می‌شود افت از کم شدن خرید آمده است یا از کوچک شدن خریدها.
اگر پرسش شما واقعاً به بررسی چندجانبهٔ چرایی نیاز دارد، از پژوهش استفاده کنید. گاهی خود اوبا هم کارت «پیشنهاد: تحلیل عمیق» را نشان می‌دهد و اجرای پژوهش را پیشنهاد می‌کند.
اصلاح پرسش در ادامهٔ گفت‌وگو
Section titled “اصلاح پرسش در ادامهٔ گفت‌وگو”- اگر پاسخ با انتظار شما فرق داشت، تعریف را اصلاح کنید: «فاکتورهای مرجوعی را هم کم کن.»
- برای ادامه، نام شاخص را تکرار کنید: «همین مبلغ فروش قطعی را به تفکیک کالا بده.» عبارت کوتاه «همین را» در گفت‌وگوهای طولانی ممکن است به پاسخ نادرستی برگردد.
- برای موضوع کاملاً تازه، «گفتگوی جدید» بسازید تا فرض‌های گفت‌وگوی قبلی وارد پرسش جدید نشوند.
- اگر یک تعریف را مرتب تکرار می‌کنید، آن را در حافظهٔ دستیار ذخیره کنید.
اشتباه‌های رایج
Section titled “اشتباه‌های رایج”- هم‌زمانی را با علت یکی نگیرید. اگر دو عدد با هم بالا رفته‌اند، این به‌تنهایی ثابت نمی‌کند یکی علت دیگری است.
- دورهٔ ناتمام را با دورهٔ کامل مقایسه نکنید. ماه جاری هنوز تمام نشده است. بازه را صریح بنویسید.
- تعداد ردیف را با تعداد سفارش یکی نگیرید. اگر هر سفارش چند قلم کالا دارد، بگویید «تعداد سفارش یکتا».
- چند پرسش را در یک پیام نپرسید. «فروش، تولید و رضایت مشتری را تحلیل کن» را به سه پرسش جدا تقسیم کنید.